CoffeeClick maakt kennis met de Javaanse (koffie)cultuur

Nieuws 1 april 2020 CoffeeClick

November 2017; CoffeeClick maakt kennis met de Javaanse (koffie)cultuur:

 De koffiemelanges van CoffeeClick bestaan voor een belangrijk deel uit de met de hand geplukte Arabica bessen uit Java. Daarom was dit prachtige eiland in de Republiek Indonesië ons reisdoel in november 2017. Wie denkt dat Java een klein eiland is in de voormalig Nederlandse Archipel, komt bedrogen uit. Het eiland is ruim 130.000 km² groot en heeft meer dan 145 miljoen inwoners. Daarmee is Java ook nog eens het dichtstbevolkte eiland van Indonesië met gemiddeld 1121 mensen per vierkante kilometer. De hoofdstad en tevens residentie van Indonesië, Jakarta, ligt op de noordwestkust van Java en daar start onze reis door west-Java.

Over de koffiecultuur van Java…

Java is ruim drie keer zo groot als Nederland en is verdeeld in vier provincies; Bantam, West-Java, Midden-Java en Oost-Java. Kenmerkend voor het landschap zijn de idyllische dorpjes omringd door de rijstvelden en de vele vulkanen. Java is een fascinerend eiland dat wemelt van de nijverheid en culturen. Direct, buiten het vliegveld aangekomen, valt het drukke verkeer al op met de miljoenen scooters en oude (vracht)auto’s die kris kras door elkaar voortdurend het noodlot tarten. Java heeft alles in zich wat een nieuwsgierige reiziger zoektAls je dan voor het eerst in Indonesië komt, ben je in ieder geval direct na aankomst ondergedompeld in de diverse culturen en gewoonten van dit prachtige land. 

We starten onze reis zogezegd in Jakartade hoofdstad van IndonesiëNiet de mooiste stad van het land en zeker niet de rustigste locatie om een mooie reis te beginnen Het is dan ook een megastad en telt ruim 10 miljoen inwonersHet is op zijn minst gezegd even wennen voor de niets vermoedende westerse Europeaan die plompverloren voet aan land zet in het economische en politieke centrum van dit prachtige land. Wij blijven maar twee dagen in deze heksenketel en dat vinden is lang genoeg! 

Er zijn namelijk weinig echt leuke activiteiten te ontplooien. De hoofdstad van Indonesië is druk en chaotisch: het verkeer staat er overal en altijd vast. Wij kiezen ervoor om de stad in te trekken en de vele shopping malls en lokale markten te bezichtigen. De tweede dag gaan we naar de oude haven van de VOC, the Old Town Harbour Batavia. Het oude centrum van Batavia stad is indrukwekkend door de vele oude Nederlandse gebouwen en voelbare invloeden. Vervallen staan de oude huizen fier langs de door Nederlanders gegraven grachten en kanalenGrotendeels vergane glorie, maar toch imposant als je de koloniale gebouwen op het grote plein bezoekt. De oude stempel van vervlogen  tijden is duidelijk voelbaar en geeft je, patriottisch als we ingesteld zijn, een soort van trots– en huiselijk gevoel. 

Yogyakarta & Borobudur: 

Na twee dagen gaat onze reis naar de culturele hoofdstad van Indonesië, Yogyakarta. De autoreis gaat over de, soms zeer slecht begaanbare wegen, dwars door dicht bevolkte dorpen en uitgestrekte velden met Sawa’s en jungle. Aangekomen in Yogyakarta valt de hectiek van het drukke verkeer en Jakarta direct van je af. Het lijkt of de tijd heeft stilgestaan en de koloniale tijd herleeft. De stad vormt hét centrum van de Javaanse cultuur en nodigt uit om een wandeling te gaan maken, dwars door de stad langs eeuwenoude gebouwen en vervallen huizen. 

In het verkeer is het niet te doen om op de mooiste plekjes van deze bijzondere stad te komen. Het centrum van de stad is prachtig met de vele parken, typisch Indonesische straatjes en markten. Ook is Yogyakarta bekend om haar universiteiten die ervoor zorgen dat je continue een stroom van, in kostuum gehulde, studenten om je heen hebt zwermen. Uiteindelijk bezoeken we het paleis en nemen we een kijkje in de bruisende straten vol bars en eettentjes. Wij zijn naar Yogyakarta gekomen om de oude cultuur te proeven en het wonder van de jungle te bezoeken: de tempel BorobudurZo gezegd, zo gedaan en de volgende dag gaan wij met een gids richting dit midden in de jungle gelegen wonder van de 19e eeuw. De magische Borobudur is officieel de grootste Boeddhistische tempel (en bedevaartsoord) ter wereld en ligt dichtbij de nog steeds actieve Merapi vulkaan.  

Uiteraard gaan wij op de rug van een olifant (werkolifanten leven namelijk vrij en vinden dit werk fantastisch!)  naar dit wonder van Java. Het is een tempel die ooit onder de bomen en vegetatie van de Javaanse jungle uit is gegraven. Helemaal intact en wordt nu beschouwd als een  van de grootse wereldwonderen. Na alle trappen en terrassen te hebben bezocht springen we weer in de auto om na een korte rit, dwars door de overblijfselen van de meest recente erupties in 2006de Merapi vulkaan in Midden-Java te bezoeken

Deze vulkaan is nog steeds actief en kan elk moment weer tot uitbarsting komen. Niet zo gek dat deze naam gekozen is, het betekent nml. “vuur”. Indrukwekkend om te zien wat een schade een dergelijke uitbarsting kan teweeg brengen. Stel je toch eens voor hoe de lava kolkend en alles vernietigend vanaf bijna 3.000 meter naar beneden komt kolkenAl met al een cultureel geladen reisdag met tal van prachtige indrukken. Als we na deze enerverende dag weer in ons hotel aankomen genieten we ’s avonds volop van de Javaanse keuken en prachtige wijnen die volop voorhanden zijn op dit prachtige eiland!  

Op naar Malang

 
We staade volgende ochtend vroeg op en hebben een lange autorit naar Malang voor de boeg. Malang is een charmante stad in het oosten van Java. De stad wordt ook wel het Parijs van Oost-Java genoemd. In vergelijking tot de steden die we tot nog toe hebben bezocht, valt Malang bij ons zeer in de smaak. Het is een charmante stad vol prachtige gebouwen en een rustieke uitstraling van de koloniale huizen en prachtige parken. 

Vergeleken bij de andere drukke steden op Java is Malang een warme stad met activiteiten voor elk wat wils. Malang wordt ook wel de appelstad genoemd, omdat de weelderige wereldwijde appelhandel en daarbij horende exportcijfers deze stad veel naamsbekendheid en welvaart hebben gebracht. Aan het eind van de 18e eeuw was de stad in Nederlandse handen en dit is goed terug te zien in de architectuur. De mooiste gebouwen liggen aan het Alun-Alun plein, dit is ook het bruisende hart van de stad. Ons hotel is ook aan dit plein in een oud koloniaal pand gehuisvest en voorziet in alle luxe die een westerling op vakantie wenst. Vanuit Malang gaan wij op zoek naar ons uiteindelijke doel, de oude koffieplantages van Midden-Java.  

Koffie is een “dingetje” op Java en dat voel je aan alles. Op elke hoek van de straat (Jalan) staat wel een Coffeeshop- of bar waar je heerlijke koffie kunt krijgen, To Go of dampend geserveerd aan een idyllisch tafeltje met een zelf gebakken koekje erbij. Op Java spreekt de bevolking dan ook van “het zwarte goud” dat wij nog kennen uit onze Canon-printertijd 
 
(de tonerpoeder in de printers wordt ook altijd in vakjargon “het zwarte goud” genoemd)  

De geschiedenis van de Javaanse koffie;

Nederland is de aanstichter van de verbouw op Java van koffie. Begin 1700 was de koffie afkomstig uit Jemen en werden door schaarste woekerprijzen gevraagd door de Oosterlingen. Handelsmannen als de Nederlanders waren (VOC) ging men zelf zorgdragen voor het aanleggen van plantages en zo werd de koffieverbouw op Java geïntroduceerd. De VOC lieden hebben kortgezegd een aantal plantjes uit Jemen “ontvreemd” en meegenomen per boot naar Java. De Teerling was geworpen en op Java floreert de koffieproductie sindsdien. 

De koffiecultuur floreerde op Java omdat niet alleen lokaal, maar over de hele wereld de Javaanse koffie aan populariteit won. De Java-koffie werd volop geëxporteerd en duur verkocht. Ook in Nederland wist de VOC een weelderige handel op te zetten door schaarste te fingeren en pakhuizen vol te zetten met voorraden, die vervolgens pas veel later werden verkocht.

De markt van vraag en aanbod deed zijn werk en de koffiebalen werden aan de hoogst biedende verkocht. Omdat de koffie soms maanden lang werd opgeslagen won deze aan kwaliteit en verloor zijn zure smaak. Als het zuur verdwijnt, krijgt de opgeslagen koffie een zoete basis valt dus beter in de smaak. Eigenlijk gebeurt dit vandaag de dag nog steeds met geleverde koffie. Via de beurs worden koffiebonen verhandeld tegen hoge prijzen die door schaarste worden bereikt. 

We zien vandaag de dag nog steeds dioude weelde van weleer op de Amsterdamse grachten terug in de prachtige huizen met protserige gevels en steenrijke inrichting. De boeren op Java verdienden zelf ook goed aan de koffieteelt en het eiland floreerde zichtbaar. Eind 1700 werd hier bruut een einde aan gemaakt toen verplichte winkelnering werd ingevoerd. De zittende vorst verplichtte de boeren de koffieoogst aan hem te verkopen, waarop hij tegen vooraf vastgestelde prijzen de VOC beleverde. De vorst verrijkte zich over de rug van de boeren en daarmee was de weelde voor de plantages voorbij. Dit gaan wij morgen bekijken in Midden Java, op de heuveltoppen van Timur. 

 Vandaag gaan we de koffieplantages bezoeken in de Timur regio, Midden Java. Specifiek gaan we naar de Tutur Coffee Village. Gelegen tussen de driehoek LawangMalang en de vulkaan Bromo is dit koffiedorp het Mekka van Java als het om koffie verbouwen gaat. De Timur koffieregio is niet voor niets gevestigd in het midden van het Javaanse hooggebergte. Veel zon en regen zorgt voor voldoende voedingsbodem om de heuvels vruchtbaar te houden voor de koffieplanten. En vruchtbaar is het hier! We arriveren per electrische Toyota Prius (!) via de heuvelruggen, met gevaar voor eigen leven omdat er zomerbanden onder liggen en de bergweggetjes spekglad zijn, eindelijk op locatie.  We worden ontvangen door de opzichter van het park

De ontvangst is geweldig enthousiast  in het op eerste gezicht straat arme dorp. Na uitleg over hoe de mensen hier leven en werken krijgen we een rondleiding over de plantages. De steile heuvels worden bewerkt door vrouwen en mannen, die met een spade de grond omwoelen en koffieplant-stekjes planten, terwijl ze op tientallen meters hoogte staan.  Een prachtig schouwspel in een wondere wereld van eindeloze hellingen vol koffieplanten. De koffie wordt hier in vier seizoenen geplant en geoogst, waarbij de Noord en Zuidhellingen apart van elkaar worden bewerkt. Een constante jaarproductie waarvan het hele dorp dan ook het gehele jaar moet leven. Koffie als eerste levensbehoefte zeg maar 

Van koffiebes tot Arabica boon

Uiteindelijk gaat de koffiebemet de hand geplukt worden en krijgt het de predicaat Arabica. Dit omdat machinaal oogsten op grote hoogte simpelweg niet mogelijk is. De vele uren zon, het constante vochtige klimaat en de wijze van oogsten zorgen uiteindelijk voor de uitzonderlijke kwaliteit van de bonen. Het droogproces gebeurt tevens handmatig.

De bessen worden te drogen gelegd op de weg en op droogveldenook veelal gewoon rondom het huis. Na drie dagen komen opkopers de koffie ophalen met rokende vrachtauto’s uit de jaren vijftig en zestig. Centraal worden de bonen verzameld en opgekocht door de distributeurs. Deze distributeurs hebben connecties over de hele wereld en zorgen voor uiteindelijk verhandelen naar de lokale branders. 

 

Selecteren van de diverse soorten bonen en het melangeren ervan blijft een apart proces waarvoor CoffeeClick gebruik maakt van de lokale distributeurs. Wij hebben uiteraard een kijkje mogen nemen in het laboratorium van onze branderij en de Cupping sessie “live” mogen meemaken. Dat was ook uiteindelijk het hoofddoel van onze reis; alles te weten komen over de oorsprong van onze fantastische koffie!!!! 

Meer weten over onze fantastische koffie? Klik hier!

MK / Javablog 2017